
اختراع فن چاپ
اختراع فن چاپ درحقيقت به قرن ها پيش از گوتنبرگ، که نامش به عنوان مخترع چاپ در تاريخ به ثبت رسيده است، برمي گردد. آشوريان چند هزار سال قبل از ميلاد، بر خشت هايي از گل رس مهر ميزدند. استعمال حروف قابل انتقال نيز ميان سالها ي 1051 و 1058 در چين آغاز شد. مخترع اين حروف فردي به نام پیشنگ بود و حروف هم از گل رس ساخته ميشد. حروف دستي و حروف قلعي که پس از آنها به کارآمد، هيچ يک رواجي نيافت، بر عکس حروف چوبي متداول شد. تا اينکه در سال 1440، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از کار چينيها، حروف قابل انتقال را اختراع کرد و براي هر يک از حروف الفبا يک حرف جداگانه به کار برد.
حروف متحرک را چينيها اختراع کردند، ولي گوتنبرگ که حرفه اش زرگري بود، آلياژ مناسب براي ريخته گري حروف را از سرب و آنتي موآن به دست آورد و سپس نسبت هر يک از اين دو فلز را به گونه اي انتخاب کرد که حروف بيش از حد سخت و نرم نباشند. وي براي مرکب چاپ هم فرمول مناسبي يافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشکلات ، عمل چاپ را ميسر و اجرايي کرد. تقريبا 20 سال پس از نخستين تلاش ها ي گوتنبرگ در امر چاپ ،اين صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونيز، فلورانس، پاريس و ليون در حدي مختصر و محدود رواج يافت. اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزينه ها ي بسيار زياد فقط براي ثروتمندان قابل دسترسي بود و به همين دليل تا مدت ها ي طولاني استقبال چنداني از آن نشد. 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمايشنامه نويس آلماني به نام آلوئيس زنه فلدر، چاپ سنگي يا ليتو گرافي را درسال 1796 ميلادي اختراع کرد.
هر سنگي که متن يا تصوير با اين روش روي آن نقش مي بست ، براي چاپ حدود 750 نسخه، عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روي سنگ، قابل چاپ نبود. اگر چه درباره شروع چاپ سنگي در ايران روايات متعددي وجود دارد، به نظر مي رسد چاپ سنگي را براي نخستين بار ميرزا صالح شيرازي در تبريز راه اندازي کرد.
ميرزا صالح که از سوي دولت ايران براي فراگيري هنرهاي جديد به اروپا رفته بود، در بازگشت، يک دستگاه چاپ سنگي با خود به تبريز آورد که آن را در سال 1250 قمري راه انداخت. چاپخانه سنگي طي مدت کوتاهي در تهران و بعد اصفهان و سپس ساير شهرهاي ايران تاسيس شد و بيش از 50 سال ، تنها روش چاپ در ايران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ايران چاپ مي شد، به روش چاپ سنگي بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگي به ايران، چاپ سربي نيز راه اندازي شده بود، ولي به علت هزينه و زحمت زياد آن ، پس از ورود چاپ سنگي ، کنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربي و استفاده از آن رايج گرديد. طريقه چاپ سربي روش نسبتا ساده اي بود : کاغذ روي صفحه اي متشکل از حروف برجسته سربي و آغشته به مرکب فشرده مي شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه کاغذ نقش مي بست. حروفچيني روزنامه نيز نخست به صورت دستي انجام مي گرفت، ولي بعدها اين کار با دستگاه هايي که معمول ترين آنها «لاينو تايپ» بود، صورت پذيرفت. دستگاه حروفچيني خودکاري لاينوتايپ در سال 1886 ميلادي ساخته شد. و بدين ترتيب سرعت چاپ به تدريج فزوني يافت. پيشرفت فناوري کم کم باعث شد دستگاه حروفچيني سربي از دور خارج شود و جاي خود را به دستگاه الکترونيکي بدهد.
انواع چاپ های فعال در عرصه امروز
1- چاپ مسطح Letter Press
2- چاپ افست (ورقي – رول)
3- چاپ فلکسو
4- چاپ هليو
5- چاپ صنعتي Pad Printer
6- چاپ سيلک
7- چاپ ديجيتال
