صحافی و مراحل آن
- اسفند 17, 1395
- بازدید: 871
صحافي و مراحل آن
پس از اختراع چاپ توسط گوتنبرگ بازار چاپ و نشر کتاب رونق پيدا کرد. برخي از صحافان عاشقانه و هنرمندانه به اين کار مي پرداختند و حتي گاهي جلد کتاب را از محتواي آن ارزشمندتر، مي ساختند .
تا اوايل قرن بيستم، يعني قبل از پيدايش صحافي ماشيني، کتاب ها با دست صحافي مي شدند .اما با پيدايش نخستين ماشين هاي مجهز صحافي، تمامي مراحل صحافي توسط ماشين انجام مي گرفت. البته امروزه هنوز هم کتاب هايي هستند که با دست صحافي مي شوند. صحافي دستي استحکام بيشتري دارد، ولي واضح است که بسيار کندتر از صحافي ماشيني انجام مي گيرد. صحافي ماشيني با اختراع ماشين هاي مجهزتر همواره در حال تکامل بوده است .
در صحافي ماشيني پيشرفته امروزي، مراحل مختلف صحافي که جدا جدا و توسط ماشين هاي مختلف انجام مي گرفت، يکپارچه شده است. اين ماشين ها تمامي مراحل صحافي را انجام داده، حتي در آخرين مرحله براي توزيع بسته بندي مي کنند و ديگر به سختي گذشته نيست.
مراحل صحافي:
صحافي را مي توان به سه مرحله کلي تقسيم نمود .
1-ترکيب بندي:
ترکيب بندي عبارت است از يکجا و کنار هم گذاشتن صفحات کتاب به ترتيب شماره صفحات. اين مرحله خود از چهار عمل، تشکيل مي شود :
الف) تا کردن. در اين عمل که با دست يا ماشين انجام مي گيرد، اوراق بزرگ چاپي که چند صفحه بر پشت و روي آن چاپ شده است طوري تا مي شوند که صفحات پشت سر هم قرار گيرند، ورق تاخورده را « فرم چاپي » مي نامند .
ب) لَت گذاشتن. يعني گذاشتن بعضي صفحات رنگي مخصوص، نقشه يا تصاوير خارج از متن، بين صفحات يک فرم است. اين کار با دست انجام مي گيرد.
ج) مرتب کردن. در صحافي کنار هم گذاشتن فرم هاي متعدد يک کتاب را به گونه اي که صفحات کتاب به دنبال هم قرار گيرند، مرتب کردن مي گويند. اين عمل، در صحافي ماشيني به وسيله ماشين هاي ترتيب انجام مي گردد.
د) دوختن. پس از مرتب کردن فرم ها، ته فرم هاي هر جلد بايد به يکديگر دوخته شود. اين کار به دو روش ته دوزي و کناره دوزي انجام مي گيرد. البته کتاب هاي ارزان قيمت را اساسآ ته دوزي نمي کنند، بلکه بسياري از آنها را به کمک ماشين مخصوص، به طريقه ته چسب، صحافي مي کنند. بعضي اوقات فرم هاي يک کتاب را فقط با کوک فلزي مي دوزند و با چسب به جلد مي چسبانند.
2- شکل بندي:
شکل بندي نيز خود به چهار قسمت بخش بندي مي شود:
الف) کوبيدن. دوختن فرم هاي کتاب باعث مي شود در محل عطف تورم پيدا شود. براي از بين بردن اين تورم فرم ها را تحت فشار قرار مي دهند.
ب) چسب زدن. براي جلوگيري از شل شدن کوک ها در روش ته دوخت، لايه اي از چسب مخصوص بر سطح عطف کتاب مي کشند.
ج) لب بريدن. لبه هاي ناهموار فرم هاي کتاب را پس از دوختن و کوبيدن با ماشين برش، مي برند تا تمامي نسخه هاي کتاب قطع يکسان پيدا کنند.
د) گردسازي، پشت کوبي، و آستربندي. در اين مرحله ابتدا سطح عطف کتاب محدّب مي شود، سپس يک تکه پارچه با سريشم به سطح عطف کتاب چسبانده مي شود که آن را آستر مي نامند. در صحافي دستي شيرازه ها را به عطف مي دوزند، ولي در صحافي ماشيني شيرازه ها را تنها براي تزيين به دو سر عطف مي چسبانند.
3-جلدبندي:
جلدبندي شامل سه مرحله زير مي باشد:
الف) جلدسازي. معمولا جلد کتاب ها از مقوا و پارچه يا از کاغذ ضخيم ساخته مي شود. براي اين کار، ابتدا ورقه هاي بزرگ مقوا را به وسيله ماشين برش در اندازه مطلوب بريده، سپس روي پارچه يا کاغذ ضخيمي که سطح دروني آن چسب خورده، چسبانده مي شوند و در عين حال باريکه هايي از کاغذ ضخيم نيز به صورت عطف
درفاصله ميان هر دو قطعه مقوا بر پارچه زيرين مي چسبد. سپس لبه هاي اضافي پارچه به طرف توي جلد برگردانده و بر سطح داخلي، دو قطعه مقوا مي چسبانند.
ب) چاپ جلد. درج عنوان، نام نويسنده، و ديگر اطلاعات کتابشناختي و بعضي تزيينات روي جلد و عطف کتاب را چاپ جلد مي نامند. اين کار با چاپ به روش عادي و يا به روش طلاکوبي صورت مي گيرد. در روش اخير از حروف مخصوص و يا کليشه و ورقه هاي نازک طلايي يا رنگي استفاده مي شود.
ج) جلدگذاري. در اين مرحله به سطح دو آستر بدرقه کتاب و پارچه مشبک عطف کتاب چسب مي زنند و فرم هاي به هم متصل شده را داخل مي گذارند و با وارد کردن فشار، عطف فرم ها را به عطف جلد، و آستر بدرقه ها را به سطح داخلي جلد مي چسبانند. سپس کتاب ها را چند ساعت زير پرس مي گذارند تا خشک شوند.
